จำคุกตลอดชีวิต ติดจริงกี่ปี กลไกลดโทษที่คนเข้าใจผิด

เวลามีข่าวคดีใหญ่แล้วคนแชร์กันว่า “ของกลางเท่านี้ ติดแค่เท่านี้เอง” ตัวเลขสองตัวที่ถูกวางคู่กันมักคนละชนิดตั้งแต่แรก ด้านหนึ่งคือโทษที่ศาลสั่ง อีกด้านคือปีที่อยู่ในเรือนจำจริง

จำคุกตลอดชีวิต ติดจริงกี่ปี จึงไม่มีคำตอบเดียว ตัวแปรหลักคือความประพฤติในเรือนจำกับฐานความผิด บวกกับจังหวะว่าระหว่างถูกคุมขังมีพระราชกฤษฎีกาอภัยโทษออกมากี่ฉบับ

โทษตามคำพิพากษา กับเวลาที่ติดจริง เป็นคนละตัวเลขกัน

คำพิพากษาเป็นเพดาน ไม่ใช่ตารางเวลา ศาลกำหนดโทษแล้วจบหน้าที่ การบังคับโทษเป็นงานของกรมราชทัณฑ์ ที่เดินด้วยกฎหมายคนละชุด

ระหว่างรับโทษมีกลไกที่ทำให้เวลาจริงสั้นลงหลายตัว ตัวหลักคือ ลดวันต้องโทษ จากความประพฤติ กับ พระราชทานอภัยโทษ ที่ออกเป็นครั้งคราว ส่วน พักการลงโทษ คือปล่อยออกมาก่อนครบกำหนด เวลาเถียงกันในคอมเมนต์ทั้งสามมักถูกรวบเป็นก้อนเดียว

อีกจุดที่คนมักไม่รู้ ปีตามกฎหมายอาญาไม่เท่าปีปฏิทิน กฎหมายนับ 1 เดือนเท่ากับ 30 วัน 1 ปีจึงเท่ากับ 360 วัน (Thai PBS NOW)

ชั้นนักโทษ 6 ชั้น ตัวแปรที่บอกว่าลดได้เดือนละกี่วัน

นักโทษเด็ดขาดถูกจัดชั้นเป็น 6 ระดับ ตั้งแต่ชั้นเยี่ยมลงไปจนถึงชั้นต้องปรับปรุงมาก ชั้นไม่ได้ติดตัวถาวร เลื่อนขึ้นได้ ถูกลดลงได้ถ้าผิดวินัย และมันกำหนดอัตราลดวันต้องโทษโดยตรง

• ชั้นเยี่ยม ลดได้เดือนละ 5 วัน
• ชั้นดีมาก ลดได้เดือนละ 4 วัน
• ชั้นดี ลดได้เดือนละ 3 วัน
• ชั้นกลางลงไป ไม่ได้สิทธินี้

ลดวันต้องโทษ ไม่ใช่ทุกคนได้ และไม่ได้ทันทีที่เข้าเรือนจำ

ต้องรับโทษตามคำพิพากษาถึงที่สุดมาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือน หรือครบหนึ่งในสามของกำหนดโทษ ถึงจะเข้าข่ายพิจารณา

ลองคิดเลขดู ชั้นเยี่ยมได้เดือนละ 5 วัน หนึ่งปีคือ 60 วัน ต่อให้อยู่ชั้นสูงสุดตลอดสิบปี กลไกนี้อย่างเดียวตัดเวลาไปได้ราวหนึ่งปีแปดเดือน ลำพังความประพฤติดีไม่ได้ทำให้โทษหายไปครึ่งหนึ่ง ตัวที่ขยับตัวเลขแรงคือกลไกถัดไป

พระราชทานอภัยโทษ ทำไมคนเดียวได้หลายครั้งในชีวิต

อภัยโทษเป็นการทั่วไปออกในรูปพระราชกฤษฎีกา ในโอกาสสำคัญของบ้านเมือง ไม่ได้ออกทุกปีตายตัว และไม่ผูกกับตัวบุคคลใด ใครถูกคุมขังอยู่ในช่วงที่ฉบับนั้นมีผลและเข้าเกณฑ์ ก็ได้รับไปด้วย

ฉบับล่าสุดคือพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ พ.ศ. 2569 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 2 มิถุนายน 2569 (Thai PBS) คนที่อยู่ในเรือนจำมาสิบปีจึงมีโอกาสคร่อมหลายฉบับ นี่คือคำตอบว่าทำไมข่าวถึงระบุได้ว่าใครได้รับอภัยโทษถึง 6 ครั้ง ไม่ใช่การให้ซ้ำเป็นกรณีพิเศษ

โทษตลอดชีวิต ต้องแปลงเป็นตัวเลขก่อน ถึงจะลดสัดส่วนได้

ตรงนี้คือจุดที่คนงงที่สุด คุณลดหนึ่งในแปดจากคำว่า “ตลอดชีวิต” ไม่ได้ เพราะมันไม่ใช่จำนวน พระราชกฤษฎีกาจึงให้เปลี่ยนโทษตลอดชีวิตเป็นกำหนดโทษที่มีเวลาก่อน แล้วค่อยคิดสัดส่วนลดจากตัวเลขนั้น ซึ่งหลายฉบับใช้ 50 ปี

โทษที่ฟังดูไม่มีวันสิ้นสุดจึงกลายเป็นตัวเลขที่ลดต่อได้ทุกครั้งที่มีฉบับใหม่ ส่วนการลดวันต้องโทษกรณีนี้ ต้องรับโทษหลังแปลงโทษมาแล้วไม่น้อยกว่า 10 ปี

อภัยโทษแต่ละฉบับไม่เหมือนกัน บางคดีถูกยกเว้นไว้เลย

อย่าเหมาว่าทุกคนได้เท่ากัน แต่ละฉบับเขียนเกณฑ์ของตัวเอง และมักมีมาตราที่กันบางกลุ่มออก ฉบับ พ.ศ. 2569 ให้ลดโทษเฉพาะคดียาเสพติดที่โทษไม่เกิน 8 ปี ที่เกินกว่านั้นถูกยกเว้นตามมาตรา 16

ถ้าจะอ้างว่า “คดียาเสพติดได้ลดเหมือนกันหมด” ต้องเปิดฉบับที่ใช้ตอนนั้นดูก่อน ไม่ใช่เดาจากฉบับที่จำได้

พักการลงโทษ คือออกมาแล้วแต่โทษยังไม่หมด ไม่ใช่พ้นโทษ

พักการลงโทษคือออกจากเรือนจำก่อนครบกำหนด แต่โทษตามคำพิพากษายังเหลือเท่าเดิม ต้องอยู่ใต้เงื่อนไขคุมความประพฤติ 8 ข้อ รวมถึงรายงานตัวทุกเดือน ผิดเงื่อนไขเมื่อไหร่ ถูกส่งกลับไปรับโทษส่วนที่เหลือได้

ส่วนพ้นโทษคือจบจริง จะมาจากครบกำหนดหรือได้รับอภัยโทษปล่อยตัวก็ตาม ข่าวที่เขียนแค่ว่า “ได้รับอิสรภาพ” ไม่ได้บอกว่าเป็นแบบไหน ซึ่งต่างกันมากสำหรับคนที่ตามเรื่องต่อ

คดียาเสพติด ทำไมของกลางกี่โลไม่ได้บอกโทษตรง ๆ

ความเข้าใจเดิมที่ว่าปริมาณมากเท่ากับโทษหนักตามสัดส่วน ใช้ไม่ได้กับกฎหมายปัจจุบัน ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 ยกเลิกกฎหมายยาเสพติดฉบับเดิมแทบทั้งหมด แล้วเปลี่ยนหลักจากปริมาณสารบริสุทธิ์มาเป็นพฤติการณ์ความร้ายแรง เช่น จำหน่ายให้เด็กหรือมีอาวุธร่วมด้วย (สำนักงานกิจการยุติธรรม)

โทษถูกจัดเป็นสามระดับตามพฤติการณ์

• ไม่มีพฤติการณ์ร้ายแรง จำคุกไม่เกิน 15 ปี
• มีพฤติการณ์ร้ายแรง จำคุก 2–20 ปี
• ร้ายแรงมาก ตั้งแต่ 5 ปี ถึงตลอดชีวิตหรือประหารชีวิต

ปริมาณยังมีบทบาท แต่ไปในทางกลับกัน กฎกระทรวง พ.ศ. 2567 ใช้ปริมาณเป็นข้อสันนิษฐานว่ามีไว้ เพื่อเสพ ไม่ใช่เพื่อจำหน่าย (วุฒิสภา)

คดีเก่ากับคดีใหม่ ใช้กฎหมายคนละฉบับกันอยู่

คดีที่เกิดและตัดสินก่อนปี 2564 ยังเดินด้วยกรอบเดิมที่ผูกกับปริมาณสารบริสุทธิ์ การเอาคดีเมื่อสิบปีก่อนมาเทียบกับคดีปีนี้ตรง ๆ แล้วสรุปว่าไม่เป็นธรรม จึงเป็นการเทียบข้ามกฎหมายสองฉบับโดยไม่รู้ตัว

เจอตัวเลขโทษในข่าว เช็กสามอย่างนี้ก่อนแชร์ต่อ

ถ้าจะจำอย่างเดียว จำอันนี้ ตัวเลขที่ไม่บอกว่าเป็นโทษตามคำพิพากษาหรือเวลาที่ติดจริง แทบไม่มีประโยชน์ในการเถียง

• เป็นตัวเลขชนิดไหน โทษที่ศาลสั่ง หรือจำนวนปีที่อยู่ในเรือนจำจริง
• คดีตัดสินปีไหน ก่อนหรือหลังประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564
• ออกมาสถานะอะไร พ้นโทษ หรือพักการลงโทษที่ยังมีเงื่อนไขค้างอยู่

สามข้อนี้ตัดโพสต์ที่เอาตัวเลขคนละชนิดมาวางคู่กันออกได้เกือบหมด วิธีไล่ต้นทางข่าวก่อนเชื่อ เขียนไว้แล้วในคู่มือตรวจสอบข่าวก่อนแชร์ ใช้กับข่าวคดีได้เหมือนกัน ส่วนประเด็นที่โซเชียลกำลังพูดถึง ตามได้ที่หมวดข่าวดารา

บทความนี้อธิบายกลไกทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายต่อคดีใดคดีหนึ่ง คดีจริงขึ้นกับฐานความผิดที่ศาลลงโทษ ปีที่กระทำความผิด รวมถึงพระราชกฤษฎีกาที่มีผลในช่วงนั้น ข้อถกเถียงเรื่องเกณฑ์ลดโทษ อ่านต่อได้ในสกู๊ปของไทยรัฐ